تبلیغات
وبلاگ شخصی علی محمدی - په‌روه‌رده‌كردنی‌ منداڵ

به‌ شادمانی هه‌موو گه‌ل و هۆز ساڵی نوێ کوردی لێتان بێت پیرۆز

په‌روه‌رده‌كردنی‌ منداڵ

نویسنده :علی محمدی
تاریخ:جمعه 1 آذر 1392-07:30 قبل از ظهر

پ.د.فایه‌ق مسته‌فا‌

نازداری‌:  مانایی‌ ئاسانكارییه‌ له‌په‌روه‌رده‌و به‌خشینی‌ ئازادی‌ ته‌واو به‌منداڵ له‌ هه‌ڵسوكه‌وته‌كانی‌، كه‌ئه‌وه‌ش ده‌ره‌نجامی‌ خراپی‌ بۆ ‏ئاینده‌و پاشه‌ڕۆژی‌ ئه‌و منداڵه‌ ده‌بێت. ‏

نازداریی‌ هه‌رچه‌نده‌ له‌(بێسه‌ره‌و به‌ره‌ییه‌وه‌) نزیكه‌ كه‌ له‌هه‌فته‌ی‌ رابردوودا شیمانكرده‌وه‌، به‌ڵام جیاوازی‌ له‌نێوان ئه‌و دوو ‏كێشه‌یه‌دا ئه‌وه‌یه‌، یه‌كه‌میان (بێسه‌ره‌وبه‌ره‌یی‌) له‌ په‌روه‌رده‌دا ده‌رده‌كه‌وێت، كاتێك باوك و دایك بایه‌خی‌ ته‌واو ناده‌ن ‏به‌منداڵه‌كه‌یان و بێهوده‌ ده‌بن به‌رانبه‌ری‌ كه‌ ئه‌ویش یان به‌هۆی‌ نه‌فامییه‌وه‌یه‌ یان به‌هۆی‌ سه‌رقاڵی‌ دایك و باوكه‌ به‌ ئیشوكاره‌وه‌، ‏یان به‌ته‌واوه‌تی‌ دركیان به‌گرنگی‌ په‌روه‌رده‌ نه‌كردووه‌... هتد. ‏

به‌ڵام (نازداریی‌) له‌په‌روه‌رده‌دا، به‌هۆی‌ زیاده‌ڕۆییكردنه‌ له‌خۆشه‌ویستی‌ باوك و دایك بۆ منداڵه‌كه‌یان، ئه‌و خۆشه‌ویستییه‌ی‌ كه‌وا ‏له‌دایك و باوك ده‌كات، منداڵه‌كه‌یان هه‌ر هه‌ڵسوكه‌وتێك بنوێنێت یان هه‌ر هه‌ڵه‌یه‌ك بكات، وشه‌ی‌ (نه‌خێر) به‌زاریاندا نایه‌ت، ‏ته‌نانه‌ت گه‌ر منداڵه‌كه‌شیان جنێویش بدات و قسه‌ی‌ ناشیرینیش بكات، ده‌بینین دایك و باوك پێده‌كه‌نن!!، به‌هه‌مان شێوه‌ گه‌ر ‏پشێوی‌ بنێته‌وه‌و تێكده‌ر بێت و ده‌ستدرێژی‌ بكاته‌ سه‌ر منداڵانی‌ تر، و ئه‌ركه‌كانی‌ خوێندنگه‌ی‌ به‌جێنه‌گه‌یه‌نێت، یان به‌باشی‌ ‏ئاماده‌ی‌ خوێندنگه‌ نه‌بێت، هه‌ڵوێستی‌ دایك و باوك له‌و حاڵه‌تانه‌شدا هه‌ر نێگه‌تیڤ ده‌بێت و منداڵه‌كه‌یان له‌و هه‌ڵانه‌ ‏ئاگادارناكه‌نه‌وه‌، ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌و هه‌ڵسوكه‌وته‌ خراپه‌كانیش دووباره‌بكاته‌وه‌ هه‌وڵ ناده‌ن به‌ شێوازیی‌ جیاجیا لێپرسینه‌وه‌ی‌ له‌گه‌ڵ  ‏بكه‌ن. ‏

له‌دیارده‌كانی‌ نازداریی‌ له‌په‌روه‌رده‌دا، رێگه‌ده‌درێت به‌منداڵ له‌ هه‌ر كاتێكدا بیه‌وێت یاری‌ خۆی‌ بكات، هه‌ر كاتێك بیه‌وێت ته‌ماشای‌ ‏ته‌له‌فیزیۆن بكات، هه‌ر كاتێك بیه‌وێت نان بخوات...هتد، هه‌روه‌ها ئه‌نجامدانی‌ هه‌ندێك ئه‌ركی‌ خوێندنگه‌ له‌لایه‌ن هه‌ندێك ‏دایكه‌وه‌ بۆ منداڵه‌كه‌ی‌، و پێدانی‌ پاره‌ی‌ زۆر به‌ منداڵ كه‌ ره‌نگه‌ له‌ شتی‌ خراپدا خه‌رجی‌ بكات، به‌جێگه‌یاندنی‌ هه‌موو خواسته‌كانی‌ ‏منداڵ به‌خواسته‌ شیاو نه‌شیاوه‌كانییه‌وه‌. ‏

ده‌ره‌نجامی‌ نێگه‌تیڤی‌ هەیە

به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ په‌روه‌رده‌كردن به‌نازداریی‌ ده‌ره‌نجامی‌ نێگه‌تیڤی‌ زۆری‌ ده‌بێت بۆ ئاینده‌و پاشه‌ڕۆژی‌ منداڵ، كه‌ گرنگترینیان ‏ئه‌مانه‌ن: ‏

أ- خۆیی‌ و نێرجسی‌ : جونگه‌ منداڵ له‌جیهانێكدا ده‌ژی‌ كه‌ ده‌بینێت هه‌موو خواسته‌كانی‌ هێنراونه‌ته‌دی‌، كاتێكیش كه‌ گه‌وره‌ ده‌بێت، ‏به‌هه‌مان شێوه‌ ده‌ڕوانێته‌ جیهان و پێیوایه‌ ده‌بێت هه‌موو شته‌كان به‌دڵی‌ ئه‌وبن، به‌وشێوه‌یه‌ كه‌سێتییه‌كی‌ خۆیی‌ و نافه‌رهه‌نگی‌ ده‌بێت ‏و به‌پێی‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ و ئاره‌زووی‌ خۆی‌ شته‌كان ده‌پێوێت. ‏

به‌زۆری‌ ئه‌و منداڵانه‌ی‌ نازدارن كاتێك گه‌وره‌ده‌بن، نێرجسی‌ ده‌رده‌چن و ته‌نیا خودی‌ خۆیان خۆشده‌وێت، و سۆزی‌ ته‌نیا له‌نێو ده‌رونی‌ ‏خۆیدا په‌نگده‌خوات و ناتوانێت ببێته‌ هاوڕێی‌ كه‌س و جگه‌ له‌خۆی‌ كه‌سێكی‌ دی‌ خۆشبوێت. ‏

ب- لاساریی و خۆناسككرنه‌وه‌ : زانایانی‌ بواری‌ په‌روه‌رده‌ وایده‌بینن، نازداریی‌، به‌زۆری‌ منداڵ‌ توشی‌ لاساریی و بڕوانه‌بوون به‌نه‌ریته‌ ‏ئاكاریی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌كات، به‌جۆرێك هه‌موو كردار و كرده‌وه‌یه‌ك بۆخۆی به‌ شیاو داده‌نێت، و هه‌ندێك جاریش تاوان ‏ئه‌نجام ده‌دات، «المیوعه‌» یان خۆناسككردنه‌وه‌، لاوازیی كه‌سێتی نیشان ده‌دات، ئه‌و كه‌سێتییه‌ نزم و لاوازه‌ش ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ ‏ناتوانێت به‌رگه‌ی‌ ناخۆشییه‌كان بگرێت. ‏

ج- ته‌مه‌ڵی‌ و پشتبه‌ستن به‌كه‌سانی‌ دی‌: ناكرێت چاوه‌ڕوانی‌ ئه‌وه‌ له‌ كه‌سێتی‌ نازدار بكه‌ین كه‌به‌جۆش ده‌بێت له‌كاركردن و ‏به‌دڵسۆزی‌ ئه‌ركه‌كانی‌ ئه‌نجامده‌دات، چونكه‌ به‌رده‌وام ته‌مه‌ڵه‌و پشت به‌كه‌سانی‌ دی‌ ده‌به‌ستێت و ناتوانێت پشتبه‌خۆی‌ ببه‌ستێت، ‏كاتێك توشی‌ كێشه‌یه‌ك ده‌بێت، ناتوانێت به‌شێوه‌یه‌كی‌ راست و دروست چاره‌سه‌ری‌ بكات.  ‏

د- گه‌وجی‌ و كه‌م عه‌قڵی‌: كه‌سێتی‌ نازدار له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ پشت به‌خۆی‌ نابه‌ستێت له‌ئه‌نجامگه‌یانی‌ كاروباره‌كانی‌ ژیاندا، ‏بیرناكاته‌وه‌ و عه‌قڵی‌ به‌كارناهێنێت بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ كێشه‌كانی‌، لێره‌وه‌ ئه‌و كه‌سێتییه‌ دووچاری‌ كه‌م عه‌قڵی‌ و گه‌وجی‌ ده‌بێت، ‏له‌ خه‌سڵه‌ته‌كانی‌ گه‌وجی‌ وه‌ك ئیبن جه‌وزی‌ ده‌یبینێت- په‌له‌كردن، توڕه‌بوون، و له‌خۆبایی‌،و به‌دڕه‌وشتی‌، و نه‌فامی‌، و ناپاكی‌، و ‏سته‌م، و زیاده‌ڕۆیی‌، و بێئاگایی‌، و فێڵبازی‌. ‏

‏(نازداریی‌) له‌په‌روه‌رده‌دا سه‌رنجی‌ بیریاران و ئه‌دیبانی‌ به‌لای‌ خۆیدا راكێشاوه‌، هه‌ندێك له‌رۆمانوسان و شانۆكاران، كاریگه‌رییه‌ ‏نێگه‌تیڤه‌كانی‌ نازدارییان له‌په‌روه‌رده‌دا وێناكردووه‌، له‌وانه‌ نعوم فه‌تحوڵڵا ئه‌لسه‌حار نوسه‌ری‌ شانۆیی‌ عیراقی‌ كه‌ له‌یه‌كه‌م شانۆی‌ ‏چاپكراودا له‌عیراق به‌ناوی‌ (لگیف و خوشابا) له‌ساڵی‌ 1893دا باسیكردووه‌و له‌باره‌ی‌ ئه‌و شانۆگه‌رییه‌وه‌ ده‌ڵێت: شانۆگه‌ریییه‌كه‌ ‏ئاكاریی‌ و فێركارییه‌و ئامانج لێی‌ هاندانی‌ دایك و باوكه‌ تا به‌باشی‌ منداڵه‌كانیان په‌روه‌رده‌ بكه‌ن، نه‌ك لێیان بگه‌ڕێن به‌خواست و ‏ئاره‌زووی‌ خۆیان هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ن، به‌ڵكو پێویسته‌ گه‌ر شه‌ڕه‌نگێزبوون رێگه‌یان لێبگرن و سزایان بده‌ن كاتێك نه‌نگییه‌كیان تێدا ‏ده‌رده‌كه‌وێت. ‏

ئه‌و شانۆگه‌رییه‌ باس له‌منداڵێكی‌ نازدار ده‌كات به‌ناوی‌ (لگیف) كه‌ به‌هۆی‌ نازداریی‌ و خۆشه‌ویستی‌ باوكی‌ بۆی‌ كه‌رێگه‌ نادات ‏به‌هیچ شێوه‌یه‌ك سه‌رزه‌نشت بكرێت، بۆیه‌ ده‌بینین به‌رده‌وام هه‌ڵسوكه‌وتی‌ خراپه‌ ده‌نوێنێت له‌گه‌ڵ په‌روه‌رده‌كاره‌كه‌ی‌، و له‌گه‌ڵ‌ ‏‏(خوشابا) كه‌برای‌ شیرییه‌تی‌ و نمونه‌ی‌ منداڵێكی‌ به‌رێز و ره‌وشتبه‌رزه‌. ‏

پاشان باوك درك به‌و نه‌نگییه‌ ده‌كات له‌منداڵه‌كه‌یداو هه‌ڵه‌ی‌ خۆی‌ بۆده‌ركه‌وێت له‌په‌روه‌رده‌كرنی‌، بۆیه‌ هه‌ماهه‌نگی‌ ‏په‌روه‌رده‌كاره‌كه‌ی‌ ده‌كات و پلانێك داده‌ڕێژن كه‌خۆی‌ له‌دروستكردنی‌ چیرۆكێكی‌ دروستكراودا ده‌بینێت و بۆ (لگیف)ی‌ باس ده‌كه‌ن كه‌ ‏مه‌به‌ست لێی‌ دروستكردنی‌ خه‌م و په‌ژاره‌یه‌ له‌ده‌رونیدا تاوه‌كو هه‌ڵسوكه‌وته‌كانی‌ چاك بكات ره‌وشتی‌ باش ببێت. ‏

شێوازی پەروەردە لای دایک

دایك وه‌ك ئه‌حمه‌د ئه‌مین ده‌یبنێت- به‌ هه‌ڵسوكه‌وت و جۆری‌ په‌روه‌رده‌كردن (نازداریی‌ یان په‌روه‌رده‌یه‌كی‌ راسته‌قینه‌) خولقێنه‌ری‌ ‏دڵی‌ كوڕ و كچه‌كانییه‌تی‌، گه‌ر وه‌ك كه‌روێشك په‌روه‌رده‌یان بكات (نازداریی‌) گه‌رمیان بكاته‌وه‌ و تێریان بكات، و له‌ هه‌موو ‏بارودۆخه‌كاندا چاودێرییان بكات، و رێگه‌یان نه‌دات تاقیكردنه‌وه‌و ئه‌زمونیان هه‌بێت، و رووبه‌ڕووی‌ مه‌ترسی‌ ببنه‌وه‌، یان ‏سه‌ركه‌شی‌ بكه‌ن، یان قسه‌ی‌ وایان بۆ بكات كه‌ دڵیان ده‌ربهێنێت، یان به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك بێت هه‌وڵبدات ژیانیان لاخۆشه‌ویست بكات، و ‏ئه‌وه‌یان فێربكات كه‌ بنه‌ماكان له‌ته‌نیشت ژیانیانه‌وه‌ هیچ مانایه‌ك نابه‌خشێت، و نیشتیمانیش به‌ته‌نیشت سه‌لامه‌تی‌ ‏منداڵه‌كانییه‌وه‌ هیچ نییه‌، به‌رۆژوو بێت و بلاوێته‌وه‌ كاتێك رۆڵه‌كانی‌ ده‌ڕۆن تا به‌رگری‌ له‌نیشتیمان بكه‌ن، له‌و كاته‌دا هاوشێوه‌ی‌ ‏پیاوان ده‌بینین نه‌ك پیاوان، جه‌سته‌ی‌ گه‌وره‌ی‌ بێ‌ دڵ دێته‌ پێش چاومان، به‌ڵام گه‌ر له‌منداڵییه‌وه‌ به‌(په‌روه‌رده‌یه‌كی‌ راسته‌قینه‌) ‏له‌سه‌ر رووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی‌ مه‌ترسی‌ و سه‌ركه‌شیكردن، و باسكردنی‌ پاڵه‌وانان و پیاوه‌ مه‌زنه‌كان، په‌روه‌رده‌یان بكات و داوایان لێبكات ‏خه‌بات له‌پێناوی ژیاندا بكه‌ن و به‌سه‌ر ناخۆشییه‌كاندا زاڵببن، و ئه‌وه‌یان فێربكات كه‌ بنه‌ماكان له‌سه‌رو كه‌سه‌كانه‌وه‌یه‌، و ‏نیشتیمان له‌سه‌ر و ژیانی‌ تاكه‌كانه‌وه‌یه‌، شه‌رمه‌زاریان بكات له‌و رۆژه‌ی‌ له‌ به‌جێگه‌یاندنی‌ ئه‌ركه‌كانیان هه‌ڵدێن، و سه‌رزه‌نشتیان ‏بكات كاتێك نه‌نگییه‌كیان تێدا ده‌بینێت، و شانازییان پێوه‌بكات كاتێك له‌پێناو بنه‌مایه‌كدا قوربانی‌ ده‌ده‌ن و سه‌ركه‌شی‌ ده‌كه‌ن ‏له‌پێناو نه‌ته‌وه‌یه‌كه‌یان، ئه‌و كات پیاو ده‌خولقێت و سه‌ربه‌رز ده‌بێت، و شه‌ره‌ف پارێزراو ده‌بێت. ‏

به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌، زانایانی‌ په‌روه‌رده‌ په‌یوه‌ندی‌ نێوان منداڵ و كۆمه‌ڵگه‌ به‌مشێوه‌یه‌ دیاری‌ ده‌كه‌ن: ‏

‏1- منداڵ:  منداڵ ده‌یه‌وێت كۆمه‌ڵگه‌ كار بۆ تێركردنی‌ پێداویستییه‌كانی‌ بكات و گه‌شه‌ به‌ئاره‌زووه‌كانی‌ بدات و وزه‌و تواناكانی‌ ‏بدۆزێته‌وه‌و بیانخاته‌گه‌ڕ، كۆمه‌ڵگه‌ش پێویسته‌ كار بۆ دابینكردنی‌ پێداویستی‌ منداڵان بكات له‌بواری‌ مه‌عریفی‌، وه‌ڵامی‌ ‏پرسیاره‌كانیان بداته‌وه‌ و خۆراك و زانستی‌ شیاویان بۆ فه‌راهه‌مبكات تا به‌پیت و گه‌شه‌سه‌ندووبن و كۆمه‌ڵگه‌كه‌یان ‏به‌ره‌وپێشه‌وه‌ببه‌ن. ‏

هه‌روه‌ها پێویسته‌ كۆمه‌ڵگه‌ كار بۆ تێركردنی‌ پێداویستی‌ منداڵان بكات له‌وابه‌سته‌یی‌ و پێكهێنانی‌ ناسنامه‌و وابه‌سته‌بوونی‌ ‏كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و ناسناندیان به‌ كه‌سوكارو ده‌وروبه‌ر، له‌ڕێی‌ داننانی‌ سۆزداریی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ به‌و زاته‌دا، منداڵان كاتێك به‌شێوه‌یه‌كی‌ ‏شیاو گه‌شه‌ ده‌كه‌ن پێویستییان به‌ وابه‌سته‌یی‌ نیشتیمانی‌ و نه‌ته‌وه‌یی‌ و مرۆیی‌ هه‌یه‌، وه‌ك چۆن پێویستیان به‌وه‌یه‌ له‌ڕووی‌ سۆزه‌وه‌ ‏تێربكرێن، به‌هه‌مان شێوه‌ پێویستیان به‌ تێربوونی‌ مه‌عریفی‌ و وابه‌سته‌بوونه‌ به‌ چوارده‌ورو به‌و ژینگه‌یه‌ی‌ تێیدا ده‌ژین. ‏

‏2- كۆمه‌ڵگه‌: كۆمه‌ڵگه‌ ده‌یه‌وێت منداڵ ببێته‌ ئه‌ندامێكی‌ پۆزه‌تیڤ و كارا له‌پێشخستنی‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی‌، و ده‌یه‌وێت وابه‌سته‌ی‌ ‏كۆمه‌ڵگه‌كه‌ و نیشتیمانه‌كه‌ی بێت، و پێوه‌ره‌كانی‌ فاكته‌ربن بۆ یه‌خستن و یه‌كگرتوویی‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی‌، به‌شێوه‌یه‌كی‌ دڵسۆزانه‌و ‏هه‌ستكردن به‌به‌رپرسیارێتی‌ ئه‌ركه‌كانی‌ به‌جێبكه‌یه‌نێت، و به‌پشتبه‌ستن به‌ بیركردنه‌وه‌یه‌كی‌ زانستی‌ رووبه‌ڕووی‌ كێشه‌كانی‌ ‏ببێته‌وه‌. ‏

هه‌روه‌ها پێویسته‌ كۆمه‌ڵگه‌ كار بۆ دۆزینه‌وه‌ی‌ ئه‌و گه‌وهه‌ره‌ به‌نرخانه‌ بكات كه‌ له‌عه‌قڵی‌ منداڵاندا هه‌یه‌و هه‌ڵی‌ به‌گه‌ڕخستنیان ‏بدات، چونكه‌ سامانی‌ عه‌قڵی‌ هیچ سامانێكی‌ دیكه‌ هاوتای‌ نییه‌و هاوتای‌ نابێت. ‏

 

سه‌رچاوه‌ :

www.knwe.org




داغ کن - کلوب دات کام
نه‌زه‌رت چه‌س؟!() 
Foot Pain
جمعه 13 مرداد 1396 06:24 بعد از ظهر
For most up-to-date news you have to pay a quick visit world wide
web and on web I found this site as a best web
site for newest updates.
Ezequiel
یکشنبه 24 اردیبهشت 1396 10:40 بعد از ظهر
May I simply just say what a comfort to find an individual
who really knows what they're discussing on the net.
You certainly realize how to bring a problem to light and make it important.
More and more people really need to look at this and understand this side of your story.

I was surprised you're not more popular given that you surely possess the gift.
unycorn570.typepad.com
چهارشنبه 20 اردیبهشت 1396 07:06 بعد از ظهر
Just what I was searching for, regards for posting.
BHW
چهارشنبه 30 فروردین 1396 07:00 قبل از ظهر
I know this if off topic but I'm looking into
starting my own weblog and was wondering what all is needed to get setup?
I'm assuming having a blog like yours would cost a pretty penny?

I'm not very internet smart so I'm not 100%
positive. Any suggestions or advice would be greatly
appreciated. Cheers
manicure
سه شنبه 22 فروردین 1396 07:32 قبل از ظهر
Link exchange is nothing else except it is just placing
the other person's web site link on your page at appropriate place and other person will also do same for you.
سه شنبه 17 آذر 1394 10:52 بعد از ظهر
با آرزوی توفیق برای شما دوست عزیز از طرف یکی از دوستان دوران دانشگاه تربیت دبیر ملایر
پاسخ علی محمدی :
سپاس بۆ تۆ
هه‌ر بژی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo

نیت کنید و اشاره فرمایید


قالب میهن بلاگ تقویم جلالی


k2cod go Up
تماس با ما
=== ===