تبلیغات
وبلاگ شخصی علی محمدی - په‌روه‌رده‌كردنی‌ منداڵ

به‌ شادمانی هه‌موو گه‌ل و هۆز ساڵی نوێ کوردی لێتان بێت پیرۆز

په‌روه‌رده‌كردنی‌ منداڵ

نویسنده :علی محمدی
تاریخ:جمعه 1 آذر 1392-07:30 قبل از ظهر

پ.د.فایه‌ق مسته‌فا‌

نازداری‌:  مانایی‌ ئاسانكارییه‌ له‌په‌روه‌رده‌و به‌خشینی‌ ئازادی‌ ته‌واو به‌منداڵ له‌ هه‌ڵسوكه‌وته‌كانی‌، كه‌ئه‌وه‌ش ده‌ره‌نجامی‌ خراپی‌ بۆ ‏ئاینده‌و پاشه‌ڕۆژی‌ ئه‌و منداڵه‌ ده‌بێت. ‏

نازداریی‌ هه‌رچه‌نده‌ له‌(بێسه‌ره‌و به‌ره‌ییه‌وه‌) نزیكه‌ كه‌ له‌هه‌فته‌ی‌ رابردوودا شیمانكرده‌وه‌، به‌ڵام جیاوازی‌ له‌نێوان ئه‌و دوو ‏كێشه‌یه‌دا ئه‌وه‌یه‌، یه‌كه‌میان (بێسه‌ره‌وبه‌ره‌یی‌) له‌ په‌روه‌رده‌دا ده‌رده‌كه‌وێت، كاتێك باوك و دایك بایه‌خی‌ ته‌واو ناده‌ن ‏به‌منداڵه‌كه‌یان و بێهوده‌ ده‌بن به‌رانبه‌ری‌ كه‌ ئه‌ویش یان به‌هۆی‌ نه‌فامییه‌وه‌یه‌ یان به‌هۆی‌ سه‌رقاڵی‌ دایك و باوكه‌ به‌ ئیشوكاره‌وه‌، ‏یان به‌ته‌واوه‌تی‌ دركیان به‌گرنگی‌ په‌روه‌رده‌ نه‌كردووه‌... هتد. ‏

به‌ڵام (نازداریی‌) له‌په‌روه‌رده‌دا، به‌هۆی‌ زیاده‌ڕۆییكردنه‌ له‌خۆشه‌ویستی‌ باوك و دایك بۆ منداڵه‌كه‌یان، ئه‌و خۆشه‌ویستییه‌ی‌ كه‌وا ‏له‌دایك و باوك ده‌كات، منداڵه‌كه‌یان هه‌ر هه‌ڵسوكه‌وتێك بنوێنێت یان هه‌ر هه‌ڵه‌یه‌ك بكات، وشه‌ی‌ (نه‌خێر) به‌زاریاندا نایه‌ت، ‏ته‌نانه‌ت گه‌ر منداڵه‌كه‌شیان جنێویش بدات و قسه‌ی‌ ناشیرینیش بكات، ده‌بینین دایك و باوك پێده‌كه‌نن!!، به‌هه‌مان شێوه‌ گه‌ر ‏پشێوی‌ بنێته‌وه‌و تێكده‌ر بێت و ده‌ستدرێژی‌ بكاته‌ سه‌ر منداڵانی‌ تر، و ئه‌ركه‌كانی‌ خوێندنگه‌ی‌ به‌جێنه‌گه‌یه‌نێت، یان به‌باشی‌ ‏ئاماده‌ی‌ خوێندنگه‌ نه‌بێت، هه‌ڵوێستی‌ دایك و باوك له‌و حاڵه‌تانه‌شدا هه‌ر نێگه‌تیڤ ده‌بێت و منداڵه‌كه‌یان له‌و هه‌ڵانه‌ ‏ئاگادارناكه‌نه‌وه‌، ئه‌گه‌ر هه‌ڵه‌و هه‌ڵسوكه‌وته‌ خراپه‌كانیش دووباره‌بكاته‌وه‌ هه‌وڵ ناده‌ن به‌ شێوازیی‌ جیاجیا لێپرسینه‌وه‌ی‌ له‌گه‌ڵ  ‏بكه‌ن. ‏

له‌دیارده‌كانی‌ نازداریی‌ له‌په‌روه‌رده‌دا، رێگه‌ده‌درێت به‌منداڵ له‌ هه‌ر كاتێكدا بیه‌وێت یاری‌ خۆی‌ بكات، هه‌ر كاتێك بیه‌وێت ته‌ماشای‌ ‏ته‌له‌فیزیۆن بكات، هه‌ر كاتێك بیه‌وێت نان بخوات...هتد، هه‌روه‌ها ئه‌نجامدانی‌ هه‌ندێك ئه‌ركی‌ خوێندنگه‌ له‌لایه‌ن هه‌ندێك ‏دایكه‌وه‌ بۆ منداڵه‌كه‌ی‌، و پێدانی‌ پاره‌ی‌ زۆر به‌ منداڵ كه‌ ره‌نگه‌ له‌ شتی‌ خراپدا خه‌رجی‌ بكات، به‌جێگه‌یاندنی‌ هه‌موو خواسته‌كانی‌ ‏منداڵ به‌خواسته‌ شیاو نه‌شیاوه‌كانییه‌وه‌. ‏

ده‌ره‌نجامی‌ نێگه‌تیڤی‌ هەیە

به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌ په‌روه‌رده‌كردن به‌نازداریی‌ ده‌ره‌نجامی‌ نێگه‌تیڤی‌ زۆری‌ ده‌بێت بۆ ئاینده‌و پاشه‌ڕۆژی‌ منداڵ، كه‌ گرنگترینیان ‏ئه‌مانه‌ن: ‏

أ- خۆیی‌ و نێرجسی‌ : جونگه‌ منداڵ له‌جیهانێكدا ده‌ژی‌ كه‌ ده‌بینێت هه‌موو خواسته‌كانی‌ هێنراونه‌ته‌دی‌، كاتێكیش كه‌ گه‌وره‌ ده‌بێت، ‏به‌هه‌مان شێوه‌ ده‌ڕوانێته‌ جیهان و پێیوایه‌ ده‌بێت هه‌موو شته‌كان به‌دڵی‌ ئه‌وبن، به‌وشێوه‌یه‌ كه‌سێتییه‌كی‌ خۆیی‌ و نافه‌رهه‌نگی‌ ده‌بێت ‏و به‌پێی‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ و ئاره‌زووی‌ خۆی‌ شته‌كان ده‌پێوێت. ‏

به‌زۆری‌ ئه‌و منداڵانه‌ی‌ نازدارن كاتێك گه‌وره‌ده‌بن، نێرجسی‌ ده‌رده‌چن و ته‌نیا خودی‌ خۆیان خۆشده‌وێت، و سۆزی‌ ته‌نیا له‌نێو ده‌رونی‌ ‏خۆیدا په‌نگده‌خوات و ناتوانێت ببێته‌ هاوڕێی‌ كه‌س و جگه‌ له‌خۆی‌ كه‌سێكی‌ دی‌ خۆشبوێت. ‏

ب- لاساریی و خۆناسككرنه‌وه‌ : زانایانی‌ بواری‌ په‌روه‌رده‌ وایده‌بینن، نازداریی‌، به‌زۆری‌ منداڵ‌ توشی‌ لاساریی و بڕوانه‌بوون به‌نه‌ریته‌ ‏ئاكاریی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان ده‌كات، به‌جۆرێك هه‌موو كردار و كرده‌وه‌یه‌ك بۆخۆی به‌ شیاو داده‌نێت، و هه‌ندێك جاریش تاوان ‏ئه‌نجام ده‌دات، «المیوعه‌» یان خۆناسككردنه‌وه‌، لاوازیی كه‌سێتی نیشان ده‌دات، ئه‌و كه‌سێتییه‌ نزم و لاوازه‌ش ده‌گه‌یه‌نێت كه‌ ‏ناتوانێت به‌رگه‌ی‌ ناخۆشییه‌كان بگرێت. ‏

ج- ته‌مه‌ڵی‌ و پشتبه‌ستن به‌كه‌سانی‌ دی‌: ناكرێت چاوه‌ڕوانی‌ ئه‌وه‌ له‌ كه‌سێتی‌ نازدار بكه‌ین كه‌به‌جۆش ده‌بێت له‌كاركردن و ‏به‌دڵسۆزی‌ ئه‌ركه‌كانی‌ ئه‌نجامده‌دات، چونكه‌ به‌رده‌وام ته‌مه‌ڵه‌و پشت به‌كه‌سانی‌ دی‌ ده‌به‌ستێت و ناتوانێت پشتبه‌خۆی‌ ببه‌ستێت، ‏كاتێك توشی‌ كێشه‌یه‌ك ده‌بێت، ناتوانێت به‌شێوه‌یه‌كی‌ راست و دروست چاره‌سه‌ری‌ بكات.  ‏

د- گه‌وجی‌ و كه‌م عه‌قڵی‌: كه‌سێتی‌ نازدار له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ پشت به‌خۆی‌ نابه‌ستێت له‌ئه‌نجامگه‌یانی‌ كاروباره‌كانی‌ ژیاندا، ‏بیرناكاته‌وه‌ و عه‌قڵی‌ به‌كارناهێنێت بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ كێشه‌كانی‌، لێره‌وه‌ ئه‌و كه‌سێتییه‌ دووچاری‌ كه‌م عه‌قڵی‌ و گه‌وجی‌ ده‌بێت، ‏له‌ خه‌سڵه‌ته‌كانی‌ گه‌وجی‌ وه‌ك ئیبن جه‌وزی‌ ده‌یبینێت- په‌له‌كردن، توڕه‌بوون، و له‌خۆبایی‌،و به‌دڕه‌وشتی‌، و نه‌فامی‌، و ناپاكی‌، و ‏سته‌م، و زیاده‌ڕۆیی‌، و بێئاگایی‌، و فێڵبازی‌. ‏

‏(نازداریی‌) له‌په‌روه‌رده‌دا سه‌رنجی‌ بیریاران و ئه‌دیبانی‌ به‌لای‌ خۆیدا راكێشاوه‌، هه‌ندێك له‌رۆمانوسان و شانۆكاران، كاریگه‌رییه‌ ‏نێگه‌تیڤه‌كانی‌ نازدارییان له‌په‌روه‌رده‌دا وێناكردووه‌، له‌وانه‌ نعوم فه‌تحوڵڵا ئه‌لسه‌حار نوسه‌ری‌ شانۆیی‌ عیراقی‌ كه‌ له‌یه‌كه‌م شانۆی‌ ‏چاپكراودا له‌عیراق به‌ناوی‌ (لگیف و خوشابا) له‌ساڵی‌ 1893دا باسیكردووه‌و له‌باره‌ی‌ ئه‌و شانۆگه‌رییه‌وه‌ ده‌ڵێت: شانۆگه‌ریییه‌كه‌ ‏ئاكاریی‌ و فێركارییه‌و ئامانج لێی‌ هاندانی‌ دایك و باوكه‌ تا به‌باشی‌ منداڵه‌كانیان په‌روه‌رده‌ بكه‌ن، نه‌ك لێیان بگه‌ڕێن به‌خواست و ‏ئاره‌زووی‌ خۆیان هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ن، به‌ڵكو پێویسته‌ گه‌ر شه‌ڕه‌نگێزبوون رێگه‌یان لێبگرن و سزایان بده‌ن كاتێك نه‌نگییه‌كیان تێدا ‏ده‌رده‌كه‌وێت. ‏

ئه‌و شانۆگه‌رییه‌ باس له‌منداڵێكی‌ نازدار ده‌كات به‌ناوی‌ (لگیف) كه‌ به‌هۆی‌ نازداریی‌ و خۆشه‌ویستی‌ باوكی‌ بۆی‌ كه‌رێگه‌ نادات ‏به‌هیچ شێوه‌یه‌ك سه‌رزه‌نشت بكرێت، بۆیه‌ ده‌بینین به‌رده‌وام هه‌ڵسوكه‌وتی‌ خراپه‌ ده‌نوێنێت له‌گه‌ڵ په‌روه‌رده‌كاره‌كه‌ی‌، و له‌گه‌ڵ‌ ‏‏(خوشابا) كه‌برای‌ شیرییه‌تی‌ و نمونه‌ی‌ منداڵێكی‌ به‌رێز و ره‌وشتبه‌رزه‌. ‏

پاشان باوك درك به‌و نه‌نگییه‌ ده‌كات له‌منداڵه‌كه‌یداو هه‌ڵه‌ی‌ خۆی‌ بۆده‌ركه‌وێت له‌په‌روه‌رده‌كرنی‌، بۆیه‌ هه‌ماهه‌نگی‌ ‏په‌روه‌رده‌كاره‌كه‌ی‌ ده‌كات و پلانێك داده‌ڕێژن كه‌خۆی‌ له‌دروستكردنی‌ چیرۆكێكی‌ دروستكراودا ده‌بینێت و بۆ (لگیف)ی‌ باس ده‌كه‌ن كه‌ ‏مه‌به‌ست لێی‌ دروستكردنی‌ خه‌م و په‌ژاره‌یه‌ له‌ده‌رونیدا تاوه‌كو هه‌ڵسوكه‌وته‌كانی‌ چاك بكات ره‌وشتی‌ باش ببێت. ‏

شێوازی پەروەردە لای دایک

دایك وه‌ك ئه‌حمه‌د ئه‌مین ده‌یبنێت- به‌ هه‌ڵسوكه‌وت و جۆری‌ په‌روه‌رده‌كردن (نازداریی‌ یان په‌روه‌رده‌یه‌كی‌ راسته‌قینه‌) خولقێنه‌ری‌ ‏دڵی‌ كوڕ و كچه‌كانییه‌تی‌، گه‌ر وه‌ك كه‌روێشك په‌روه‌رده‌یان بكات (نازداریی‌) گه‌رمیان بكاته‌وه‌ و تێریان بكات، و له‌ هه‌موو ‏بارودۆخه‌كاندا چاودێرییان بكات، و رێگه‌یان نه‌دات تاقیكردنه‌وه‌و ئه‌زمونیان هه‌بێت، و رووبه‌ڕووی‌ مه‌ترسی‌ ببنه‌وه‌، یان ‏سه‌ركه‌شی‌ بكه‌ن، یان قسه‌ی‌ وایان بۆ بكات كه‌ دڵیان ده‌ربهێنێت، یان به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك بێت هه‌وڵبدات ژیانیان لاخۆشه‌ویست بكات، و ‏ئه‌وه‌یان فێربكات كه‌ بنه‌ماكان له‌ته‌نیشت ژیانیانه‌وه‌ هیچ مانایه‌ك نابه‌خشێت، و نیشتیمانیش به‌ته‌نیشت سه‌لامه‌تی‌ ‏منداڵه‌كانییه‌وه‌ هیچ نییه‌، به‌رۆژوو بێت و بلاوێته‌وه‌ كاتێك رۆڵه‌كانی‌ ده‌ڕۆن تا به‌رگری‌ له‌نیشتیمان بكه‌ن، له‌و كاته‌دا هاوشێوه‌ی‌ ‏پیاوان ده‌بینین نه‌ك پیاوان، جه‌سته‌ی‌ گه‌وره‌ی‌ بێ‌ دڵ دێته‌ پێش چاومان، به‌ڵام گه‌ر له‌منداڵییه‌وه‌ به‌(په‌روه‌رده‌یه‌كی‌ راسته‌قینه‌) ‏له‌سه‌ر رووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی‌ مه‌ترسی‌ و سه‌ركه‌شیكردن، و باسكردنی‌ پاڵه‌وانان و پیاوه‌ مه‌زنه‌كان، په‌روه‌رده‌یان بكات و داوایان لێبكات ‏خه‌بات له‌پێناوی ژیاندا بكه‌ن و به‌سه‌ر ناخۆشییه‌كاندا زاڵببن، و ئه‌وه‌یان فێربكات كه‌ بنه‌ماكان له‌سه‌رو كه‌سه‌كانه‌وه‌یه‌، و ‏نیشتیمان له‌سه‌ر و ژیانی‌ تاكه‌كانه‌وه‌یه‌، شه‌رمه‌زاریان بكات له‌و رۆژه‌ی‌ له‌ به‌جێگه‌یاندنی‌ ئه‌ركه‌كانیان هه‌ڵدێن، و سه‌رزه‌نشتیان ‏بكات كاتێك نه‌نگییه‌كیان تێدا ده‌بینێت، و شانازییان پێوه‌بكات كاتێك له‌پێناو بنه‌مایه‌كدا قوربانی‌ ده‌ده‌ن و سه‌ركه‌شی‌ ده‌كه‌ن ‏له‌پێناو نه‌ته‌وه‌یه‌كه‌یان، ئه‌و كات پیاو ده‌خولقێت و سه‌ربه‌رز ده‌بێت، و شه‌ره‌ف پارێزراو ده‌بێت. ‏

به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی‌، زانایانی‌ په‌روه‌رده‌ په‌یوه‌ندی‌ نێوان منداڵ و كۆمه‌ڵگه‌ به‌مشێوه‌یه‌ دیاری‌ ده‌كه‌ن: ‏

‏1- منداڵ:  منداڵ ده‌یه‌وێت كۆمه‌ڵگه‌ كار بۆ تێركردنی‌ پێداویستییه‌كانی‌ بكات و گه‌شه‌ به‌ئاره‌زووه‌كانی‌ بدات و وزه‌و تواناكانی‌ ‏بدۆزێته‌وه‌و بیانخاته‌گه‌ڕ، كۆمه‌ڵگه‌ش پێویسته‌ كار بۆ دابینكردنی‌ پێداویستی‌ منداڵان بكات له‌بواری‌ مه‌عریفی‌، وه‌ڵامی‌ ‏پرسیاره‌كانیان بداته‌وه‌ و خۆراك و زانستی‌ شیاویان بۆ فه‌راهه‌مبكات تا به‌پیت و گه‌شه‌سه‌ندووبن و كۆمه‌ڵگه‌كه‌یان ‏به‌ره‌وپێشه‌وه‌ببه‌ن. ‏

هه‌روه‌ها پێویسته‌ كۆمه‌ڵگه‌ كار بۆ تێركردنی‌ پێداویستی‌ منداڵان بكات له‌وابه‌سته‌یی‌ و پێكهێنانی‌ ناسنامه‌و وابه‌سته‌بوونی‌ ‏كۆمه‌ڵایه‌تی‌ و ناسناندیان به‌ كه‌سوكارو ده‌وروبه‌ر، له‌ڕێی‌ داننانی‌ سۆزداریی‌ و كۆمه‌ڵایه‌تی‌ به‌و زاته‌دا، منداڵان كاتێك به‌شێوه‌یه‌كی‌ ‏شیاو گه‌شه‌ ده‌كه‌ن پێویستییان به‌ وابه‌سته‌یی‌ نیشتیمانی‌ و نه‌ته‌وه‌یی‌ و مرۆیی‌ هه‌یه‌، وه‌ك چۆن پێویستیان به‌وه‌یه‌ له‌ڕووی‌ سۆزه‌وه‌ ‏تێربكرێن، به‌هه‌مان شێوه‌ پێویستیان به‌ تێربوونی‌ مه‌عریفی‌ و وابه‌سته‌بوونه‌ به‌ چوارده‌ورو به‌و ژینگه‌یه‌ی‌ تێیدا ده‌ژین. ‏

‏2- كۆمه‌ڵگه‌: كۆمه‌ڵگه‌ ده‌یه‌وێت منداڵ ببێته‌ ئه‌ندامێكی‌ پۆزه‌تیڤ و كارا له‌پێشخستنی‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی‌، و ده‌یه‌وێت وابه‌سته‌ی‌ ‏كۆمه‌ڵگه‌كه‌ و نیشتیمانه‌كه‌ی بێت، و پێوه‌ره‌كانی‌ فاكته‌ربن بۆ یه‌خستن و یه‌كگرتوویی‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌ی‌، به‌شێوه‌یه‌كی‌ دڵسۆزانه‌و ‏هه‌ستكردن به‌به‌رپرسیارێتی‌ ئه‌ركه‌كانی‌ به‌جێبكه‌یه‌نێت، و به‌پشتبه‌ستن به‌ بیركردنه‌وه‌یه‌كی‌ زانستی‌ رووبه‌ڕووی‌ كێشه‌كانی‌ ‏ببێته‌وه‌. ‏

هه‌روه‌ها پێویسته‌ كۆمه‌ڵگه‌ كار بۆ دۆزینه‌وه‌ی‌ ئه‌و گه‌وهه‌ره‌ به‌نرخانه‌ بكات كه‌ له‌عه‌قڵی‌ منداڵاندا هه‌یه‌و هه‌ڵی‌ به‌گه‌ڕخستنیان ‏بدات، چونكه‌ سامانی‌ عه‌قڵی‌ هیچ سامانێكی‌ دیكه‌ هاوتای‌ نییه‌و هاوتای‌ نابێت. ‏

 

سه‌رچاوه‌ :

www.knwe.org




داغ کن - کلوب دات کام
نه‌زه‌رت چه‌س؟!() 
سه شنبه 17 آذر 1394 10:52 بعد از ظهر
با آرزوی توفیق برای شما دوست عزیز از طرف یکی از دوستان دوران دانشگاه تربیت دبیر ملایر
پاسخ علی محمدی :
سپاس بۆ تۆ
هه‌ر بژی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر




Admin Logo
themebox Logo

نیت کنید و اشاره فرمایید


قالب میهن بلاگ تقویم جلالی


k2cod go Up
تماس با ما
=== ===